Παρουσίαση λευκώματος “Ξυλοναυπηγική παράδοση του Πλωμαρίου”

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πλωμαρίου “Το Πόλιον”, στο πλαίσιο των πολύπλευρων προσπαθειών του για τη διάσωση και την ανάδειξη της ξυλοναυπηγικής τέχνης, των παραδοσιακών καϊκιών και της ναυτοσύνης γενικότερα του Πλωμαρίου, της Λέσβου και του Αιγαίου, πέρυσι παρουσίασε το 1ο μέρος των αποτελεσμάτων αυτών των προσπαθειών με την προβολή του ντοκυμαντέρ.
Εφέτος, την Τετάρτη 15 Ιουλίου 2026 ώρα 19.30 θα πραγματοποιηθεί στη Μαρίνα Πλωμαρίου η εκδήλωση –αφιέρωμα η οποία θα περιλαμβάνει, επί πλέον των άλλων, και την παρουσίαση του λευκώματος “Ξυλοναυπηγική παράδοση του Πλωμαρίου. Αφιέρωμα στους καραβομαραγκούς Δούκα Γιαμουγιάννη και Ανδρέα Λιόλιο    α αφιερώνουμε στους καραβομαραγκούς μας, που έφυγαν πρόωρα και σχεδόν ταυτόχρονα το 2021, αλλά και στους προγόνους τους και σε όλους τους μαστόρους των ταρσανάδων και γενικότερα στη ναυτοσύνη του Αιγαίου.
Στόχος και σκοπός μας ήταν και είναι η διάσωση, η ανάδειξη της απαράμιλλης ξυλοναυπηγικής τέχνης τους που χάνεται καθώς και η συνέχιση της ναυπήγησης και των ταξιδιών των ελληνικών παραδοσιακών σκαφών προς όφελος της ελληνικής δημιουργικής οικονομίας.
Το Αιγαίο, η γενέθλια θάλασσα ενός από τους μεγαλύτερους πολιτισμούς της γης, η Ελληνική θάλασσα του Θουκυδίδη με τις απέραντες ακτές και τα πολυάριθμα αιγαιοπελαγίτικα νησιά, αποτέλεσε τη θάλασσα όπου γεννήθηκε και αναπτύχθηκε ο ναυτικός πολιτισμός των Ελλήνων.
Η Λέσβος, το μεγαλύτερο νησί του ανατολικού Αιγαίου, στο σταυροδρόμι των θαλασσινών διαδρομών, κοντά στις μικρασιάτικες ακτές, περιλαμβάνει πολλές περιοχές, που έπαιξαν ιδιαίτερο ρόλο στη ναυτική ιστορία του Αρχιπελάγους, όπως η Μυτιλήνη, το Πλωμάρι, το Σίγρι, η Ερεσός, ο Μόλυβος, η Πέτρα, ο Πολυχνίτος, το Πέραμα, η Κουντουριδιά, τα Λουτρά κ.ά..
Το Πλωμάρι αποτελούσε το φημισμένο ναυπηγικό κέντρο της Λέσβου και ένα από τους σημαντικότερους ναυτότοπους στο Αιγαίο.
Στο Πλωμάρι, εδώ και τρεις αιώνες περίπου, η ναυπηγική και η ναυτική παράδοση γνώρισαν μεγάλη ακμή και φήμη στις θάλασσες του Αιγαίου, της Μεσογείου και του Εύξεινου Πόντου με τα καλοτάξιδα πλωμαρίτικα καΐκια και ιδιαίτερα τα “περάματα” που σκαρώνονταν στα ναυπηγεία του.
Οι αποδείξεις της ναυτικής δραστηριότητας των Πλωμαριτών από τα μέσα του 18ου αιώνα είναι πολλές: στον στόλο των Υδραίων και των Ψαριανών, που έδρασαν στο πλευρό των Ρώσων κατά το Ρωσο-Τουρκικό Πόλεμο του 1768-1774, πήραν μέρος και καράβια από το Πλωμάρι που σημαίνει ότι, στα μέσα του 18ου αιώνα, η ναυτιλία του ήταν σε μεγάλη ακμή κ.ά.
Ο εμπορικός στόλος του Πλωμαρίου ήταν από τους μεγαλύτερους του Αιγαίου και όπως αναφέρει, ο Γιώργος Γιαννουλέλλης “στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, το Πλωμάρι, είχαμε στις αρχές του αιώνα πάνω από 200 καΐκια, καραβόσκαρα, περάματα, τρεχαντήρια, σακολέβες, αλαμάνες, τσερνίκια κ.ά., που αρμένιζαν στα πέλαγα, στην Ρουμανία, τη Ρουσία, ως βαθιά στην Ανατολική Μαύρη Θάλασσα, στα μέρη του Ελληνικού Πόντου, τη Σαμψούντα, την Τραπεζούντα, κι αλλού στη Μεσόγειο”.
Αξιοσημείωτο παράδειγμα της φήμης των ταρσανάδων του Πλωμαρίου αποτελεί και οι παραγγελίες καϊκιών από τους Οινουσιώτες, οι οποίοι φτωχοί καθώς ήταν, κατάλαβαν πολύ γρήγορα, πως η μόνη τους σωτηρία ήταν η θάλασσα. Γι αυτό πούλησαν ότι είχαν και δεν είχαν , έκαναν έρανο μεταξύ τους, μάζεψαν όσα μπορούσαν παραπάνω και παρήγγειλαν τα πρώτα δέκα καΐκια τους και στη συνέχεια άλλα δέκα.
Στη συνοικία Ταρσανάς του Πλωμαρίου, όπου κατοικούσε ο ναυτικός πληθυσμός της πόλης, λειτουργούσαν τουλάχιστον τέσσερις οργανωμένοι ταρσανάδες από τα μέσα του 19ου αιώνα. Βέβαια, τα ιστορικά δεδομένα μας οδηγούν στην υπόθεση ότι πρέπει να υπήρχε και πολύ παλιότερη, δυναμική ναυπηγική δραστηριότητα.
Οι πλωμαρίτικοι ταρσανάδες χρησιμοποιούσαν και τους δύο τρόπους σχεδίασης των καϊκιών που επιβίωσαν μέχρι τα τέλη του 20ου αιώνα και οι δύο τρόποι σχεδίασης των καϊκιών, τα «μοδέλα» με τη «σάλα», και τα «μονόχναρα» και αποτελεί μια έμμεση απόδειξη ότι το Πλωμάρι υπήρξε ένα σημαντικό ναυπηγικό κέντρο, όπου κατασκευάζονταν όλων των τύπων και μεγεθών αιγαιοπελαγίτικα σκαριά, άλλοτε με τη μια και άλλοτε με την άλλη μέθοδο.
Η τεχνική των Γιαμουγιάννηδων με τα «μισομόδελα» είναι μοναδική στην αιγαιοπελαγίτικη παράδοση, όπου τα σκαριά «χτίζονται» με νομείς και όχι με ισάλους.
Πέρα από την πλωμαρίτικη “μαστοριά”, σημαντική ήταν και η συμβολή της ποιότητας των υλικών που χρησιμοποιούσαν στην κατασκευή των καϊκιών και ιδιαίτερα των ξύλων των πεύκων, τα οποία στην περιοχή μας είναι πλούσια σε ρητίνη και δίνουν στα καΐκια μεγάλη αντοχή στη θάλασσα.
Πολύτιμες πληροφορίες για τη ναυτική – ναυπηγική παράδοση του Πλωμαρίου, ο καπετάνιος –ζωγράφος Μανώλης Πιτσιλαδής, γιος του φημισμένου καπετάνιου Πέτρου Πιτσιλαδή δίνει τόσο με κείμενό του όσο και με τις όμορφες υδατογραφίες του που εικονίζουν καΐκια του Πλωμαρίου στο λεύκωμα μας.
Σταθμοί της πρόσφατης ιστορίας της ναυτικής-ναυπηγικής τέχνης στους οποίους συμβάλλαμε σημαντικα του Πλωμαρίου υπήρξαν:
-Η διοργάνωση της 1ης Reggata το 2001 του Υπουργείου Αιγαίου την εκκίνηση της από το Πλωμάρι, τιμώντας τη ναυτοσύνη του, γνωρίσαμε, αγαπήσαμε και από τότε προσπαθούμε για τη διάσωση και ανάδειξη της απαράμιλλης ναυτικής μας κληρονομιάς και παράδοσης.
-Η αγορά, το 2003, του υπέροχου βιομηχανικού κτηρίου και πάλι από το Υπουργείο Αιγαίου για λογαριασμό του Δήμου Πλωμαρίου με τίτλο  στο συμβόλαιο αγοράς του “Μουσείο Ναυτικής Τέχνης και Ναυπηγικής Παράδοσης του Αιγαίου”.
-Η «υιοθέτηση» του καϊκιού «Άγιος Νικόλαος» με μεγάλη πολιτισμική – πολιτιστική αξία, καθώς, σύμφωνα με την, από το 2018, απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού «αποτελεί αξιόλογο υλικό τεκμήριο της ξυλοναυπηγικής τέχνης, της ναυτικής παράδοσης και της νεότερης πολιτιστικής εν γένει κληρονομιάς» Τώρα στολίζει μια στεριανή γωνιά του λιμανιού του Πλωμαρίου και συμβολίζει την ανάγκη διάσωσης και ανάδειξης των παραδοσιακών σκαριών και της ξυλοναυπηγικής τέχνης, άμεσα συνδεδεμένης με τη ναυτοσύνη του Ελληνισμού, αλλά και την, τριών αιώνων ναυτοσύνη του Πλωμαρίου.
Οι ευχαριστίες μας είναι θερμές για όλους όσοι βοήθησαν, κατά τον οποιονδήποτε τρόπο, στην έκδοση του λευκώματος και του ντοκιμαντέρ.